W skrócie: Podatek PCC (od czynności cywilnoprawnych) obciąża nabywcę nieruchomości stawką 2% od wartości rynkowej. Od 2023 r. — zwolnienie 0% dla pierwszego mieszkania na rynku wtórnym. Formularz PCC-3, termin płatności 14 dni od aktu notarialnego. Notariusz zwykle pobiera i odprowadza.
Stawki PCC
Ustawa o PCC (art. 7) określa stawki:
- 2% — sprzedaż nieruchomości, umowa dożywocia, spółka cywilna (od wartości wkładów)
- 1% — podział, zniesienie współwłasności, dział spadku z dopłatą (od różnicy)
- 0,5% — pożyczka, poręczenie
- 0% — zwolnienie dla pierwszego mieszkania na rynku wtórnym (od 31 sierpnia 2023 r.)
Zwolnienie 0% dla pierwszego mieszkania
Nowelizacja ustawy o PCC z 2023 r. wprowadziła zwolnienie dla pierwszego lokalu:
- Nabywca osoba fizyczna
- Pierwsze mieszkanie w życiu (nigdy wcześniej nie było własnością)
- Zakup na rynku wtórnym (nie od dewelopera — przy zakupie od dewelopera obowiązuje umowa deweloperska i inne zasady)
- Cel: zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych
Nie ma limitu ceny. Zwolnienie stosuje notariusz automatycznie na podstawie oświadczenia nabywcy.
Formularz PCC-3
Deklaracja podatkowa PCC-3 (elektronicznie przez ePUAP lub papierowo w US). Elementy:
- Dane nabywcy (imię, adres, NIP/PESEL)
- Dane sprzedającego
- Opis transakcji (nr KW, adres)
- Wartość rynkowa
- Kalkulacja podatku
W praktyce notariusz przygotowuje i podpisuje w imieniu klienta.
Termin płatności
14 dni od dnia zawarcia umowy (art. 10 ust. 1 uPCC). Uwaga: termin biegnie od aktu notarialnego, nie od wpisu do KW.
Płatność w US właściwym dla miejsca zamieszkania nabywcy.
Rola notariusza
Notariusz jako płatnik PCC (art. 10 ust. 2 uPCC):
- Pobiera PCC przed sporządzeniem aktu notarialnego
- Odprowadza do US w imieniu nabywcy
- Przygotowuje deklarację PCC-3
Zwolnienie z pobierania: jeśli nabywca oświadczy, że zapłaci sam. Rzadko stosowane.
Podstawa opodatkowania — wartość rynkowa
Nie cena umowna, tylko wartość rynkowa. US może zażądać wyższej podstawy, jeśli cena jest zaniżona (art. 6 uPCC). Wtedy:
- US wysyła zawiadomienie
- Można powołać rzeczoznawcę
- Ostatecznie US ustala wartość
Konsekwencje niepłacenia
- Odsetki od zaległości podatkowej
- Grzywna karnoskarbowa
- Egzekucja komornicza
- Uwaga: notariusz odpowiada solidarnie z nabywcą