Pozew o unieważnienie umowy frankowej — wzór, kalkulacja roszczenia i koszty 2026

W skrócie: Pozew o unieważnienie umowy frankowej kierujesz do XXVIII Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego w Warszawie (tzw. wydział frankowy), płacisz opłatę 1 000 zł niezależnie od wartości sporu (art. 13a u.k.s.c.) i opierasz roszczenie na abuzywności klauzul przeliczeniowych w związku z art. 385(1) k.c. oraz orzecznictwie TSUE (C-260/18 Dziubak, C-520/21, C-419/23). Średni czas od wniesienia pozwu do prawomocnego wyroku wynosi obecnie 28-36 miesięcy, a wygrywalność kredytobiorców w Warszawie przekracza 97%.

Podstawy prawne pozwu o unieważnienie umowy frankowej

Fundamentem każdego pozwu frankowego jest art. 385(1) § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. W kredytach frankowych chodzi przede wszystkim o klauzule przeliczeniowe odwołujące się do tabel kursowych banku (klauzule indeksacyjne i denominacyjne).

Drugi filar stanowi Dyrektywa Rady 93/13/EWG oraz wykładnia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przełomowe były trzy wyroki: C-260/18 (Dziubak) z 3 października 2019 r., który dopuścił unieważnienie całej umowy po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych; C-520/21 z 15 czerwca 2023 r. wykluczający wynagrodzenie za korzystanie z kapitału na rzecz banku; oraz C-419/23 z 8 maja 2024 r. potwierdzający automatyzm sankcji nieważności.

Trzecim filarem są uchwały Sądu Najwyższego: III CZP 6/21 z 7 maja 2021 r. (teoria dwóch kondykcji) oraz III CZP 25/22 z 25 kwietnia 2024 r., która ostatecznie przesądziła kwestię biegu przedawnienia roszczeń.

Dwa rodzaje roszczeń w pozwie

W praktyce kierujemy pozew w jednym z dwóch wariantów:

• Roszczenie główne o ustalenie nieważności umowy w trybie art. 189 KPC plus zwrot wpłaconych rat na podstawie art. 405 i 410 k.c. (świadczenie nienależne)
• Roszczenie ewentualne o tzw. odfrankowienie — utrzymanie umowy w mocy z wyeliminowaniem klauzul indeksacyjnych i traktowanie kredytu jako złotówkowego z oprocentowaniem LIBOR/SARON

W kancelarii w Raszynie konstruujemy pozew zawsze w wariancie alternatywnym: punkt 1 — nieważność, punkt 2 — odfrankowienie. Sąd najpierw rozpoznaje roszczenie główne i jeśli je uwzględnia, nie zajmuje się ewentualnym. Ta konstrukcja daje pełne zabezpieczenie procesowe.

Właściwość sądu — gdzie złożyć pozew w Warszawie i na Mazowszu

Od 15 kwietnia 2023 r. obowiązuje art. 18(2) KPC, zgodnie z którym wszystkie sprawy frankowe konsumenta są kierowane wyłącznie do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania kredytobiorcy. Dla mieszkańców Warszawy i okolic właściwym sądem jest Sąd Okręgowy w Warszawie, XXVIII Wydział Cywilny przy ul. Płockiej 9/11 — to tzw. wydział frankowy utworzony w kwietniu 2021 r., zatrudniający obecnie ponad 30 sędziów wyspecjalizowanych wyłącznie w sprawach franków.

Dla mieszkańców powiatów ościennych (Pruszków, Piaseczno, Otwock, Legionowo, Mińsk Mazowiecki, Wołomin) właściwy jest również SO Warszawa, ponieważ wartość przedmiotu sporu w kredytach hipotecznych zawsze przekracza 100 000 zł — to próg z art. 17 pkt 4 KPC dzielący właściwość rzeczową sądu rejonowego od okręgowego.

Warto wiedzieć, że w XXVIII Wydziale obowiązuje system losowego przydziału spraw — nie ma możliwości wyboru sędziego. Średni czas oczekiwania na pierwszy termin rozprawy wynosi obecnie 14-20 miesięcy od daty wniesienia pozwu.

Kalkulacja roszczenia — krok po kroku

Wyliczenie wartości przedmiotu sporu (WPS) i kwoty żądania to fundament pozwu. Błędy na tym etapie skutkują wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych i utratą cennego czasu. Pokażemy realny przykład.

Przykład realnego kredytu z 2008 r.

Małżeństwo z Pruszkowa zaciągnęło w czerwcu 2008 r. w mBanku kredyt indeksowany do CHF na zakup mieszkania na Mokotowie. Parametry wyjściowe:

• Kwota wypłacona przez bank: 420 000 PLN
• Okres kredytowania: 360 miesięcy (30 lat)
• Oprocentowanie: LIBOR 3M CHF + marża 1,1%
• Suma rat wpłaconych do maja 2026 r.: 481 000 PLN (kapitał + odsetki przez 18 lat)
• Saldo zadłużenia wg banku na czerwiec 2026 r.: 312 000 PLN (po przeliczeniu CHF na PLN)

Mimo 18 lat spłaty i wpłacenia kwoty przewyższającej kapitał wypłacony, kredytobiorcy nadal „winni” są bankowi 312 tys. zł. To klasyczny obraz pułapki frankowej.

Konstrukcja żądania pozwu

W petitum pozwu formułujemy dwa współrzędne żądania:

1. Żądanie ustalenia nieważności: „Wnosimy o ustalenie, że umowa kredytu nr […] z dnia 12 czerwca 2008 r. zawarta pomiędzy […] a BRE Bankiem S.A. (obecnie mBank S.A.) jest nieważna w całości”
2. Żądanie zapłaty: „Wnosimy o zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwoty 481 000 PLN wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty”

Wartość przedmiotu sporu określamy na 481 000 PLN — to suma rzeczywiście wpłaconych rat. Nie sumujemy WPS roszczenia o ustalenie i o zapłatę, ponieważ dotyczą tej samej podstawy faktycznej (art. 21 KPC).

Zaświadczenie z banku — dokument kluczowy

Przed złożeniem pozwu konieczne jest uzyskanie z banku zaświadczenia o:

• Łącznej kwocie wszystkich wpłat (kapitał + odsetki + prowizje)
• Rozbiciu wpłat na poszczególne miesiące i tytuły
• Historii zmian oprocentowania
• Aktualnym saldzie zadłużenia

Bank ma obowiązek wydać takie zaświadczenie w terminie 30 dni od wniosku, zwykle za opłatą 150-300 zł. To zaświadczenie stanowi główny dowód w sprawie i podstawę opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości, którą sąd dopuszcza praktycznie zawsze.

Koszty postępowania frankowego w 2026 r.

Koszty pozwu frankowego są stosunkowo niskie dzięki preferencyjnej regulacji dla konsumentów. Pełna kalkulacja wygląda następująco:

• Opłata sądowa od pozwu: 1 000 PLN (stała opłata na podstawie art. 13a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych — niezależnie od WPS, jeśli konsument dochodzi roszczeń z czynności bankowych)
• Opłata skarbowa od pełnomocnictwa: 17 PLN od jednego pełnomocnika
• Zaliczka na biegłego: 2 000-3 500 PLN (wzywana po dopuszczeniu dowodu, zwykle w II połowie postępowania)
• Wynagrodzenie radcy prawnego: w kancelariach warszawskich od 12 000 do 25 000 PLN netto za całe postępowanie w I i II instancji, często z premią za sukces (success fee) w wysokości 3-5% odzyskanej kwoty
• Koszty zastępstwa procesowego zasądzane od banku: 10 800 PLN przy WPS od 200 000 do 2 000 000 PLN (§ 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.)

W przypadku wygrania sprawy wszystkie poniesione opłaty (sądowa, biegły, zastępstwo) są zwracane przez bank na podstawie art. 98 KPC. Realny koszt netto wygrywającego kredytobiorcy ogranicza się więc do honorarium własnego radcy prawnego pomniejszonego o zasądzone koszty zastępstwa.

Zwolnienie od kosztów sądowych

Osoby w trudnej sytuacji materialnej mogą złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 102 ustawy o kosztach. Wymaga to oświadczenia majątkowego na urzędowym formularzu. W praktyce w sprawach frankowych zwolnienia są udzielane rzadko, ponieważ kredytobiorca dysponuje nieruchomością — sądy uznają to za majątek wystarczający na pokrycie kosztów.

Przebieg sprawy — czego się spodziewać

Postępowanie w XXVIII Wydziale przebiega w przewidywalny sposób. Znajomość harmonogramu pozwala uniknąć frustracji i zaplanować strategię.

Etap 1: Wniesienie pozwu i odpowiedź banku (miesiące 1-6)

Pozew składamy elektronicznie przez Portal Informacyjny Sądów Powszechnych (od 1 lipca 2023 r. obowiązkowo dla pełnomocników profesjonalnych — art. 125 § 2(1) KPC). Sąd doręcza odpis bankowi, który ma 30 dni (zwykle przedłużane do 60-90) na odpowiedź. Bank rutynowo podnosi zarzuty: przedawnienia, braku interesu prawnego, indywidualnego uzgodnienia klauzul, wynagrodzenia za korzystanie z kapitału.

Etap 2: Wniosek o zabezpieczenie (równolegle)

Równolegle z pozwem składamy wniosek o zabezpieczenie roszczenia przez wstrzymanie obowiązku spłaty rat na czas procesu (art. 730 KPC). Po uchwale SN III CZP 11/23 z 8 września 2023 r. sądy uwzględniają takie wnioski w 80-90% przypadków, jeśli kredytobiorca spłacił już kapitał wypłacony. To realna ulga — przeciętnie 3 000-5 000 PLN miesięcznie zostaje w portfelu rodziny przez 2-3 lata procesu.

Etap 3: Rozprawa i biegły (miesiące 14-24)

Pierwsza rozprawa służy zwykle przesłuchaniu stron i ustaleniu stanu faktycznego. Sąd dopuszcza dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości finansowej, który wylicza nadpłatę. Opinia biegłego trwa zwykle 4-8 miesięcy. W tym czasie strony składają zastrzeżenia, biegły wydaje opinię uzupełniającą.

Etap 4: Wyrok I instancji (miesiąc 24-30)

Po opinii biegłego sąd wyznacza rozprawę końcową i wydaje wyrok. W XXVIII Wydziale w 2025 r. odsetek wyroków zasądzających nieważność umowy wynosił 97,3%. Bank praktycznie zawsze składa apelację — koszt 5% WPS, lecz nie więcej niż 200 000 PLN.

Etap 5: Apelacja (miesiące 30-40)

Apelacje rozpoznaje Sąd Apelacyjny w Warszawie, V Wydział Cywilny. Czas oczekiwania na wyrok II instancji wynosi 8-14 miesięcy. Wygrywalność kredytobiorców w II instancji to obecnie 95%. Wyrok II instancji jest prawomocny — bank musi wypłacić zasądzone kwoty w terminie 14 dni pod rygorem egzekucji komorniczej.

Elementy skutecznego pozwu — co musi się znaleźć

Każdy pozew frankowy musi spełniać wymogi z art. 187 KPC, a dodatkowo zawierać elementy specyficzne dla tej kategorii spraw.

Petitum (żądania)

Precyzyjne sformułowanie żądań głównych i ewentualnych. Klasyczny błąd to brak wniosku o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie — sąd nie zasądza ich z urzędu. Konieczne jest też wskazanie daty początkowej naliczania odsetek (zwykle dzień doręczenia pozwu pozwanemu lub data wezwania do zapłaty).

Uzasadnienie faktyczne

Powinno zawierać:

• Okoliczności zawarcia umowy (kto przedstawiał ofertę, czy doradca informował o ryzyku kursowym, czy kredytobiorca miał wykształcenie ekonomiczne)
• Cel kredytu (zakup mieszkania na zaspokojenie własnych potrzeb — to potwierdza status konsumenta z art. 22(1) k.c.)
• Treść klauzul przeliczeniowych (cytowane dosłownie)
• Historia spłat z konkretną kwotą wpłaconą
• Stosunek wpłat do kapitału wypłaconego

Uzasadnienie prawne

Podstawa nieważności: sprzeczność z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego (kredyt jako stosunek pieniężny), naruszenie zasady określoności świadczenia (art. 353(1) k.c.), abuzywność w rozumieniu art. 385(1) k.c. Konieczne jest cytowanie wyroków TSUE, uchwał SN i orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Warszawie.

Wnioski dowodowe

Standardowy katalog: umowa kredytu, regulamin, wszystkie aneksy, zaświadczenie banku o wpłatach, harmonogram spłat, korespondencja z bankiem, dowód z przesłuchania stron, dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości finansowej na okoliczność wysokości nadpłaty.

„Klauzule przeliczeniowe odwołujące się do tabel kursowych banku, ustalanych jednostronnie i według nieujawnionych kryteriów, naruszają równowagę kontraktową stron i są sprzeczne z dobrymi obyczajami. Ich eliminacja prowadzi do nieważności umowy w całości, ponieważ bez nich nie da się określić wysokości świadczeń stron.” — fragment uzasadnienia wyroku SO Warszawa XXVIII Wydz. Cyw. z 2025 r.

Rozliczenie z bankiem po prawomocnym wyroku

Wygrana sprawa frankowa to początek, nie koniec rozliczeń. Po stwierdzeniu nieważności obie strony muszą sobie zwrócić wszystko, co świadczyły — to zasada teorii dwóch kondykcji potwierdzona uchwałą SN III CZP 6/21.

W praktyce wygląda to tak: bank zwraca kredytobiorcy wszystkie wpłacone raty (w naszym przykładzie 481 000 PLN) plus odsetki ustawowe za opóźnienie (8% rocznie w 2026 r.) liczone od daty wezwania. Kredytobiorca zwraca bankowi wypłacony kapitał (420 000 PLN) bez odsetek i bez wynagrodzenia za korzystanie z kapitału (TSUE C-520/21).

Saldo na korzyść kredytobiorcy w omawianym przykładzie: 481 000 – 420 000 = 61 000 PLN plus odsetki za opóźnienie za 3 lata procesu (około 90 000 PLN) plus zwrot wszystkich kosztów postępowania. Łączny zysk netto: około 150 000 PLN. Dodatkowo znika hipoteka i 312 000 PLN salda zadłużenia — to ponad pół miliona złotych korzyści.

Wykreślenie hipoteki

Po prawomocnym wyroku składamy wniosek o wykreślenie hipoteki do właściwego sądu wieczystoksięgowego (w Warszawie — XV Wydział Ksiąg Wieczystych SR dla Warszawy-Mokotowa, dla nieruchomości w Pruszkowie — SR w Pruszkowie). Opłata stała wynosi 100 PLN. Bank wydaje list mazalny w terminie 14 dni od żądania.

Kwestie podatkowe

Kwoty zasądzone tytułem zwrotu nienależnego świadczenia nie stanowią przychodu i nie podlegają opodatkowaniu PIT (interpretacja Dyrektora KIS sygn. 0114-KDIP3-2.4011.567.2023). Natomiast odsetki ustawowe za opóźnienie są przychodem z innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT) i należy je wykazać w PIT-36 za rok otrzymania.

Najczęstsze pytania

Czy mogę złożyć pozew samodzielnie, bez radcy prawnego?

Formalnie tak — w sprawach o WPS poniżej 75 000 PLN nie ma przymusu adwokacko-radcowskiego. W praktyce sprawy frankowe wymagają znajomości kilkudziesięciu wyroków TSUE i uchwał SN oraz technicznej kalkulacji, dlatego samodzielne prowadzenie kończy się zwykle przegraną. Bank zawsze reprezentowany jest przez kancelarie wyspecjalizowane wyłącznie w obronie banków.

Ile zarobię na unieważnieniu kredytu na 420 000 PLN po 18 latach spłaty?

Korzyść netto składa się z trzech elementów: zwrotu nadwyżki spłat nad kapitałem (w typowym przypadku 50 000-80 000 PLN), odsetek ustawowych za opóźnienie za czas procesu (80 000-120 000 PLN) oraz uwolnienia od salda zadłużenia wykazywanego przez bank (250 000-400 000 PLN). Łączna korzyść w typowej sprawie z Warszawy wynosi 400 000-600 000 PLN.

Czy bank może odmówić wydania zaświadczenia o spłatach?

Nie. Obowiązek wynika z art. 70a ust. 1 Prawa bankowego — bank musi w terminie 14 dni udostępnić klientowi informację o spłatach. Odmowa lub przewlekłość uprawnia do złożenia skargi do Komisji Nadzoru Finansowego i Rzecznika Finansowego. W praktyce wszystkie banki w Polsce realizują wnioski w ciągu 2-4 tygodni za opłatą 150-300 PLN.

Co jeśli kredyt jest już całkowicie spłacony?

Spłacenie kredytu nie wyklucza dochodzenia roszczeń — można nadal pozwać bank o zwrot nadpłaconych kwot. Termin przedawnienia 10-letni (art. 118 k.c. w wersji sprzed 2018 r.) lub 6-letni (po nowelizacji) biegnie od dnia, w którym kredytobiorca dowiedział się o abuzywności klauzul (uchwała SN III CZP 25/22). W praktyce sądy uznają, że ten moment to nie wcześniej niż wyrok TSUE Dziubak z października 2019 r.

Czy rozwód lub śmierć współmałżonka komplikuje pozew frankowy?

Tak, ale nie blokuje sprawy. W razie rozwodu pozew składają obaj byli małżonkowie jako współpowodowie (kredyt zaciągnięty w trakcie małżeństwa wchodzi do majątku wspólnego). W razie śmierci jednego z kredytobiorców powództwo wstępuje spadkobierca po przyjęciu spadku — konieczne jest postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia.

Czy warto zawrzeć ugodę z bankiem zamiast iść do sądu?

Ugody oferowane przez banki w 2026 r. obejmują zwykle przewalutowanie kredytu po historycznym kursie z dnia uruchomienia i umorzenie 30-50% salda. Realna korzyść z ugody wynosi 20-40% korzyści z pełnego unieważnienia w sądzie. Ugoda ma sens dla osób, które potrzebują szybkiego rozliczenia (sprzedaż mieszkania, emigracja) lub mają wątpliwości co do statusu konsumenta. Dla typowego kredytobiorcy spór sądowy jest dwu- trzykrotnie bardziej opłacalny.